• I SA/Wa 913/12 - Wyrok Wo...
  20.02.2017

I SA/Wa 913/12

Wyrok
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
2012-11-28

Nietezowane

Artykuły przypisane do orzeczenia

Do tego artykulu posiadamy jeszcze 13 orzeczeń.
Kup dostęp i zobacz, do jakich przepisów odnosi się orzeczenie. Znajdź inne potrzebne orzeczenia.

Skład sądu

Dorota Apostolidis
Joanna Skiba /przewodniczący/
Jolanta Dargas /sprawozdawca/

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Jolanta Dargas (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. M., M. H., B. G., A. K., J. F., G. F., M. P., T. F., Z. M., M. M., H. P.i K. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących J. M., M. H., B. G., A. K., J. F., G. F., M. P., T. F., Z. M., M. M., H. P.i K. R. solidarnie kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [..] marca 2012 r. nr[...] Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] potwierdzającą prawo do rekompensaty dla L. M. z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu decyzji Minister podał, że w/w decyzja z dnia [...] stycznia 2012 r. Wojewoda [...] orzekł o potwierdzeniu L. M. prawa do rekompensaty w wysokości [...] zł (1875/32000 udziału w masie spadkowej)

z tytułu pozostawienia przez P. H. oraz spadkobierców jej małżonka J. H. – A. H., J. M., J. M., K. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w L. w dzielnicy [...] przy ul.[...], powiat L., województwo[...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej złożył tylko L. M. Natomiast pozostali spadkobiercy oświadczeniami wskazali L. M. jako osobę uprawniona do rekompensaty, tj.: B. G. oświadczeniem z 30 kwietnia 2009 r., M. H. z 3 kwietnia 2009 r., J. M.

z 12 października 2009 r., M. M. z 13 października 2009 r., J. F.

z 25 sierpnia 2009 r., A. K. z 25 sierpnia 2009 r., Z. M.

z 8 października 2009 r., M. P. z 20 października 2009 r. oraz K. R. z 16 października 2009 r. Organ wojewódzki stwierdził, że wskazania w/w osób zostały złożone po dniu 31 grudnia 2008 r., a więc nie mogą być uwzględnione

z uwagi na uchybienie terminu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W związku z powyższym Wojewoda potwierdził jedynie L. M. prawo do rekompensaty za przypadający mu udział w masie spadkowej, uznając, że tylko on w terminie ustawowym złożył wniosek.

Odwołanie od powyższej decyzji w części, w której organ odmówił prawa do rekompensaty za udziały pozostałych spadkobierców wniósł L. M.

Minister Skarbu Państwa rozpoznając sprawę niniejszą stwierdził, że L. M. wnioskiem z 19 listopada 1990 r. uzupełnionym wnioskiem z 19 grudnia 2008 r. wystąpił o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez P. H. oraz spadkobierców jej małżonka J. H. – A. H., J. M., J. M., K. K. w L.

Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] marca 1991 r. sygn. akt

[...] ustalono, że P. H. oraz spadkobiercy jej małżonka J. H. – A. H., J. M., J. M. oraz K. K. pozostawili nieruchomości w 1945 r. w L., w dzielnicy[...] przy ul.[...] , powiat L, województwo [...] w związku z wojną rozpoczęta w 1939 roku, posiadali w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwo polskie oraz zamieszkiwali w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Majątek pozostawiony składał się z działki gruntu o pow. [...] ha, budynku mieszkalnego wzniesionego w 1927 r. o kubaturze [...] m³, wyposażonego w instalację elektryczną, wodną i kanalizacyjną oraz telefon, ściany obustronnie otynkowane, dach pokryty dachówką, ogrzewany piecowo, budynku gospodarczego wzniesionego w

1927 r. o długości 5 m, szerokości 3 m, na fundamencie z cegły, dach pokryty papą, bez piwnic i instalacji, sadu o 15 drzewach owocowych, różnych odmian w średnim wieku.

Następstwo prawne po właścicielach mienia pozostawionego ustalono na podstawie uchwały spadkowej [...] oraz postanowień sądów o stwierdzeniu praw do spadku.

Minister podniósł, że w sprawie niniejszej ustalono, że wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty L. M. z dnia 19 listopada 1990 r. i z dnia 19 grudnia 2008 r. zostały złożone wyłącznie we własnym imieniu i jedynie w odniesieniu do udziału spadkowego przypadającego wnioskodawcy w prawie do dziedziczenia po właścicielach mienia pozostawionego. W ocenie organu odwoławczego z powyższych wniosków nie wynika, że strona ubiega się o rekompensatę także w zakresie udziałów spadkowych przysługujących pozostałym spadkobiercom, a oświadczenia o wskazaniu L. M. jako uprawionego do rekompensaty nie zostały dołączone do wniosku, a zostały złożone dopiero w 2009 r. Minister uznał, że skoro w treści wniosku nie są wymienieni spadkobiercy mienia pozostawionego, to oznacza, że L. M. działał jedynie we własnym imieniu. Organ II instancji ponadto zauważył, że strona w toku postępowania nie podniosła, że działała w imieniu pozostałych spadkobierców, jak również nie przedstawiła ewentualnych udzielonych pełnomocnictw. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że pozostali spadkobiercy nie brali udziału w prowadzonym postępowaniu przed dniem 31 grudnia 2008 r., nie składali oświadczeń wymaganych w toku postępowania, nie kierowali korespondencji, nie przedkładali materiału dowodowego potwierdzającego prawo do rekompensaty, nie działali przez pełnomocnika. Pierwszym przejawem ich aktywności było dopiero złożenie wskazań, jednakże po terminie ustawowym.

Minister podniósł, że na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Zasadą jest, że postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczynane jest na wniosek. Minister podkreślił, że wszczęcie postępowania administracyjnego, które zgodnie z przepisami prawa może być wszczęte jedynie na wniosek, wymaga wyraźnego wniosku strony. Zatem zdaniem Ministra, każda z osób, która pragnie uzyskać prawo do rekompensaty winna we własnym imieniu złożyć wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, który spełnia wymogi ustawowe. Minister podkreślił również, że ustawa zabużańska nie tworzy po stronie ewentualnych spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionych legitymacji łącznej

i koniecznej, przejawiającej się w założeniu, iż wystarczy aby jeden ze spadkobierców złożył wniosek we własnym imieniu, ażeby postępowaniem objęci byli – niejako

z urzędu – bezwzględnie wszyscy pozostali spadkobiercy.

Minister wskazał, że termin zawarty w art. 5 ust. 1 ustawy jako termin prawa materialnego jest nieprzywracalny, a zatem złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty za "mienie zabużańskie" po terminie, musi każdorazowo skutkować decyzja odmowną. Skoro zaś w niniejszej sprawie pozostali spadkobiercy nie złożyli wniosków w terminie, to prawo do rekompensaty za części która przypadłaby im, nie może przysługiwać L. M.

Minister zaznaczył, że ponieważ oświadczenia o wskazaniu zostały złożone po dniu 31 grudnia 2008 r. bez złożenia wcześniej wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty musza zostać uznane za nieważne i nie wywołujące skutków prawnych.

Skargę na decyzje Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: M. H., B. G., A. K., J. F., G. F., M. P., T. F., Z. M., J. M., M. M., H. P. i K. R. zarzucając jej:

1. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego tj. przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji na błędnym przyjęciu, iż oświadczenia skarżących wskazujących L. M. jako osobę uprawioną do rekompensaty powinny być złożone do 31 grudnia 2008 r., z przepisów nie wynikał tego rodzaju obowiązek;

2. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 8, art. 9 oraz

28 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zaakceptowanie prowadzenia przez organ I instancji postępowania w sposób podważający zaufanie do władzy publicznej, naruszenie zasady udzielania informacji w taki sposób, aby strony postępowania nie poniosły ujemnych konsekwencji swojego postępowania, w tym szkody, niepoinformowanie oraz niezapewnienie skarżącym czynnego udziału w postępowaniu, pomimo że organ wydając zaskarżoną decyzje, jak również organ I instancji orzekał o prawach skarżących. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania ewentualnie o stwierdzenie jej nieważności.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że główną osią sporu w niniejszej sprawie jest kwestia, czy L. M. składając wniosek działał w imieniu własnym, czy też

w imieniu pozostałych spadkobierców.

W ocenie skarżących z treści wniosku z dnia 18 grudnia 2008 r. wynika, że L. M. działał również w imieniu spadkobierców właścicieli mienia pozostawionego. Podniesiono również, że wskazany w ustawie termin na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie dotyczy oświadczeń wskazujących osobę uprawioną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrole działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi

(Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawa prawną.

W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca

2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi – był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polski, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie.

Stosownie do art. 3 ust. 2 tej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony

w art. 2 pkt 2 ustawy. Wskazanie osoby uprawionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przez organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

W myśl natomiast art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzeniem prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

Organy administracji publicznej rozpatrujące przedmiotowa sprawę uznały, że L. M. spełnia wymogi określone w powołanych wyżej przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., konieczne do potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami państwa polskiego przez P. H. i spadkobierców J. H. Jednocześnie stwierdzono, że L. M. uprawniony jest jedynie do rekompensaty w części udziału w masie spadkowej po właścicielach pozostawionego mienia, nie jest natomiast uprawniony do rekompensaty w części wynikającej ze wskazania dokonanego przez pozostałych spadkobierców. Zdaniem organów pozostali spadkobiercy nie złożyli wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie uczynił tego również w ich imieniu L. M., który w ocenie organów wniosek złożył wyłącznie we własnym imieniu i jedynie w odniesieniu do udziału spadkowego jemu przypadającemu. Wskazanie L. M. jako osoby uprawnionej do rekompensaty dokonane zaś zostały po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zdaniem Sądu stanowisko organów administracji publicznej jest wadliwe. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zarówno wniosek z dnia 19 listopada 1990 r., jak i wniosek z dnia 18 grudnia 2008 r. złożony w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. podpisany został przez L. M. Jednakże, w ocenie Sądu, z treści wniosku z dnia

18 grudnia 2008 r. nie można w sposób jednoznaczny wyprowadzić wniosku tak, jak to uczyniły organy, że L. M. składając wniosek działał wyłącznie we własnym imieniu. W uzasadnieniu tego wniosku znalazła się następująca treść: "Prawo do rekompensaty przysługuje spadkobiercom zgodnie z przeprowadzonym postępowaniem spadkowym, które zostaną przedłożone w terminie późniejszym". Takie uzasadnienie wniosku zdaniem Sądu winno przynajmniej wzbudzić wątpliwości organów orzekających co do tego czy L. M. działa wyłącznie w imieniu własnym, czy też w imieniu pozostałych spadkobierców. W tej sytuacji obowiązkiem organów było wystąpienie do L. M. o wyjaśnienie powyższej kwestii, a jeżeli okazałoby się, że występował on również w imieniu pozostałych spadkobierców, zobowiązanie L. M. do przedłożenia organowi stosownych pełnomocnictw.

Wyjaśnić również należy, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 tej ustawy składa właściciel lub spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Z treści powołanego przepisu nie wynika więc, że stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych. Stosowny wniosek może zostać złożony przez jeden podmiot. Obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest natomiast ustalenie wszystkich stron postępowania. Zatem, gdyby przyjąć, tak jak uczyniły to organy rozpoznające niniejszą sprawę, ze L. M. złożył wniosek wyłącznie w imieniu własnym, to obowiązkiem organów było zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu skarżącym, którzy jako spadkobiercy właścicieli mienia pozostawionego, powinni brać w nim udział. Z analizy akt sprawy wynika tymczasem, że organy administracyjne nie uznały skarżących za strony postępowania i nie zapewniły im czynnego udziału w tym postępowaniu. Ponadto z treści art. 5 ust. 1 ustawy, określającego termin złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty do dnia 31 grudnia 2008 r. nie wynika, że oświadczenie, o którym mowa w art. 3 ust. 2 wskazujące osobę wymienioną do rekompensaty, powinno zostać złożone nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r., złożone zaś po tym terminie jest bezskuteczne. Powołany przepis określa jedynie termin złożenia stosownego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Określony we wskazanym przepisie termin nie ma natomiast zastosowania do wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Art. 6 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy stanowi, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do wniosku należy dołączyć oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2. Niedołączenie wskazanego oświadczenia stanowi brak formalny wniosku, który podlega usunięciu na stosowne wezwanie organu, w trybie art. 6 ust. 6 ustawy.

W rozpoznawanej sprawie w ocenie Sądu organy orzekające co najmniej przedwcześnie uznały, że L. M. składając wniosek z dnia 18 grudnia 2008 r. działał wyłącznie w imieniu własnym i na własna rzecz. Obowiązkiem organów było więc wyjaśnienie powyższej kwestii, czego nie uczyniły.

Należy wskazać, że wniesienie przez stronę postępowania odwołania od decyzji organu I instancji, zgodnie z przewidziana art. 15 k.p.a., zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, obligowało organ II instancji do ponownego rozpatrzenia sprawy i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia co do jej istoty.

W ramach postępowania odwoławczego organ nie może ograniczać się jedynie do kontroli legalności zaskarżonej decyzji, jak to uczynił w niniejszej sprawie, ale powinien przeprowadzić ponownie postępowanie wyjaśniające zmierzające do ustalenia stanu faktycznego sprawy i dopiero w zależności od wyników tego postępowania podjąć jedno z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 k.p.a. Postępowanie to winno zaś czynić zadość zasadom ogólnym postępowania wynikającym z art. 7 (zasady prawdy obiektywnej), art. 8 (zasady pogłębiania zaufania do organów państwa) i art. 9 k.p.a. (zasady informowania). W niniejszej sprawie oznaczało to m.in. konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie czy złożone przez L. M. wnioski zostały złożone wyłącznie we własnym imieniu, czy też w imieniu pozostałych spadkobierców (z treści wniosku z dnia 18 grudnia 2008 r. nie wynika w sposób jednoznaczny, by L. M. działał wyłącznie w imieniu własnym). Z akt sprawy nie wynika by Minister Skarbu Państwa rozpoznając odwołanie przeprowadzał jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające, w tym przedmiocie, bezkrytycznie przyjmując ustalenia organu I instancji za własne, stwierdzając, że Lesław Mazur przedmiotowe wnioski złożył wyłącznie we własnym imieniu i jedynie w odniesieniu do udziału spadkowego przypadającego mu w prawie do dziedziczenia po właścicielach mienia pozostawionego. W ocenie Sądu tak poczynione przez organ II instancji ustalenia stanu faktycznego sprawy należy uznać za dowolne

i naruszające przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., gdyż oparte zostały na niepełnym materiale dowodowym. Skoro zatem Minister Skarbu Państwa rozstrzygnięcia swojego nie poprzedził właściwie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, to stwierdzić należy, że postępując w ten sposób naruszył przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkować musi uchyleniem zaskarżonej decyzji. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia materiałów i dowodów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Rozpoznając więc ponownie sprawę organ, mając na uwadze ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu, przede wszystkim prawidłowo ustali krąg stron postępowania dotyczącego rekompensaty za mienie pozostawione, ponownie przeanalizuje całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz o ile uzna za zasadne skorzystanie w uprawnień wynikających z art. 136 k.p.a., przeprowadzi niezbędne dowody i w zależności od poczynionych w tym postępowaniu ustaleń podejmie stosowne rozstrzygnięcie przewidziane w art. 138 k.p.a., którego treści skład orzekający w sprawie nie przesądza. Chociaż wskazuje, że komparycja decyzji organu I instancji nie jest prawidłowa, gdyż zawiera elementy, które winny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, jak chociażby opis postanowień o stwierdzeniu praw do spadku, czy też wymienienie skarżących

i wskazanie, że ich udziały w części wyliczonej rekompensaty zostały nie objęte

z powodu nie złożenia wniosku w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Powyższe uchybienie winno zostać również wzięte pod uwagę przez organ odwoławczy przy ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy. Wydając zaś rozstrzygniecie

w uzasadnieniu wydanego orzeczenia, zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a., organ II instancji w szczególności wskaże fakty, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom ewentualnie odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152

i 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak

w sentencji.

Szukaj: Filtry
Ładowanie ...